Nghệ thuật chế tác và diễn xướng Khèn Mông tại Phong Thổ, Lai Châu

Trong đời sống tinh thần của cộng đồng người Mông tại Phong Thổ (Lai Châu), cây khèn ('qeej') vừa là linh khí kết nối con người với cõi tâm linh tổ tiên, vừa là tiếng lòng hào sảng gọi bạn tình mỗi độ xuân về trên các sườn núi Dào San, Sin Suối Hồ, Tung Qua Lìn.

Một cây khèn Mông hoàn chỉnh đòi hỏi tay nghề chế tác bậc thầy: phần bầu khèn và dọc khèn được khoét từ gỗ pơ-mu hoặc gỗ thông đá có thớ mịn, thơm nhẹ và không cong vênh; sáu ống khèn làm từ trúc rừng già hong khô tự nhiên có độ dài ngắn khác nhau để tạo thang âm trầm bổng; bên trong mỗi ống đặt lưỡi gà (lam khèn) gọt mỏng tinh vi từ đồng nguyên chất, đai khèn quấn bằng vỏ cây đào rừng bền dẻo.

Khác với nhiều nhạc cụ hơi khác, nghệ nhân thổi khèn Mông vừa điều tiết hơi thở hít vào – thở ra liên tục để tạo hòa âm đa thanh không ngứt quãng, vừa đồng thời thực hiện hàng chục động tác vũ đạo phức tạp như nhảy xoay tròn một chân, lăn nghiêng, đá chân bay trên không trung mà tiếng khèn vẫn vang rền giữa mây ngàn.